КОИНОТ ПЕШТОҚИДАГИ БИТИК
ёхуд йиғинди гаплар

Мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон халқига Янги йил табригида «Биз тараққиётимизнинг янги даври, янги босқичига қадам қўйдик», деган сўзлари замирида ғоятда чуқур маъно-мазмун мужассам. Дарҳақиқат, 2017 йил Ватанимиз ва халқимиз тарихига ўзгача ўчмас ҳарфлар билан битилажак йил бўлиб қолди. Таъкидламоқ керакки, миллий истиқлолимизнинг иккинчи Уйғониш босқичини бошлаб берган мазкур сананинг аҳамияти Мустақиллик илк бора эълон этилган 1991 йилнинг тарихий аҳамиятидан ҳеч қанча оз эмас. Шу боисдан ҳам узоқ даврлар Ўзбекистон – 2017 мавзуси кўплаб талқинлар, таҳлиллар, тадқиқотлар марказига чиқиши муқаррар.

Ўтган йилда давлатимиз Раҳбари ташаббуси билан ислоҳотлар шу қадар шиддатли тус олдики, «Ўзбекистон» дея аталгувчи маъвога буткул ўзгача иқлим шабадалари кириб келди, пайдар-пай юз бераётган ўзгаришлар, янгиланишлар, соғломланишлар бу тонг чоғи одамларимизни ўзгача руҳ, ўзгача кайфиятда уйғонишга даъват эта бошлади. Юксак минбардан айтилаётган СЎЗлар тетикланишга, некбинланишга, ишонишга даъваткор кучга айланди. Энг оддий одамларимиз ҳам катта сиёсат майдонига қайтгандек, ўзларини катта сиёсий саҳна иштирокчиси қиёфасида ҳис эта бошладилар. Дахлдорлик туйғуси ҳақиқий маънода кишиларнинг кайфиятини белгилаб берувчи барометр тусини олмоқда.

«Ишонч» сўзи мухтасаргина Янги йил табригининг уч ўрнида, Президентнинг Олий Мажлис Сенати ва Қонунчилик палатаси аъзоларига Мурожаатномасида эса яна бир неча бор тилга олингани бежиз-беҳикмат эмас. Зеро, ишонч туйғуси ҳар қандай жамиятнинг мустаҳкамлигини, пишиқ-пухталигини таъмин этишда бамисоли цемент вазифасини ўтайди. Ҳеч бир бино-иншоот қадди-бастини тиклашни цементсиз тасаввур этиб бўлмаганидек, турли бўғинлар ўртасида ўзаро ишонч туйғуси шакллантирилмаган жамиятда кўзланган юксак марраларни қўлга киритиш мушкуллигича қолаверади. Энг қонли тўқнашувлар гирдобига ғарқ бўла бораётган башариятни фақат ва фақат ўзаро ишонч қутқариши, ишонч халоскор кучга айланиши мумкин. 2017 йил мамлакатимизнинг ички ва ташқи ҳаёти – муносабатларида соғлом ишонч ва умид уруғлари қадалгани билан ҳам тарихда қолади.

Ўзбекистонга бўлган муносабат тубдан ўзгаришга юз тутди. Тасаввур қилайлик: Мағрибдан Машриққача бўлган давлат раҳбарлари, нуфузли ташкилот, иттифоқ, марказлар аъёнлари, сиёсатчилару ҳоказо мутахассислар дунё харитасига қайта тикилиб-термилиб, Ўзбекистон жойлашган масканни қайта ўргана бошладилар, унинг табиати, тарихи, анъаналари… имкониятларига доир маълумотларни қайтадан чўтга солишга киришдилар. Ён дафтарларида, қўлдан қўймайдиган ноутбукларида «Ўзбекистон», «ўзбек», «Президент Мирзиёев», «2017 йил» атамалари саҳифаларни тўлдириб бормоқда. Шу аснода кўпдан буён ўйлатиб келаётган бир савол жавоби топилгандек десангиз: 1906 йилда Беҳбудий ҳазратларини «Китоби мунтахаби жуғрофияи умумий» («Умумий жуғрофиядан сайланма китоб»)ни яратишга қандай зарурият ундаган эди? Ҳазратнинг: «Бу илм одамға бутун дунёни ва кўп нимарсаларни билдирадур», деган изоҳларининг ҳикмати мана бугун яна бир карра ўз исботини топмоқда. Ҳой, яхшилар, демоқни кўнглига тугган эди Маҳмудхўжа муаллим, ўз юртингни, она тупроғинг, табиатинг, шамолу булутларингни билиб қўйинглар, деган. Ўзингни билсанг дунёни биласан ва англайсан, деган эди! 2017 йил ўзини, ўзлигини англаш йўлига юз тутган Ўзбекистон – ўзбекни, бу юрт – бу халқни дунё астойдил билиш, астойдил англашга – харитадан жой олган ўрнимизни қайта кашф этишга киришди. Юртимизни ўз кўзи билан томоша қилиш истагидаги сайёҳлар учун мамлакатимиз дарвозалари кенг очилди, тўсиқлар камайтирилди. Мана шундай паллада ўзаро ишонч ва астойдил ўрнатилган муносабатларгина тамасиз холислик, тенг шерикчилик, тоза виждон ва покиза диёнатга доялик қилади, албатта.

Янги йил табригида давлатнинг халққа муносабати ўзгараётганига, халқ деган тушунчанинг қадри юксалаётганига урғу берилди. Халқ ва давлат тушунчалари, улар ўртасидаги муносабат ришталарини олий мақомларга кўтариш инсоният жамиятлаша бошлаган замонлардан буён энг оғир, энг мураккаб муаммолардан ҳисобланади. Ана шу муносабатларнинг қай тарзда ташкиллаштирилганидан келиб чиққан ҳолда у ёки бу давлат, у ёки бу халқ устидан ҳукм-хулосалар чиқариш мутлақ мезон даражасига кўтарилган. Ўтган йилнинг номланишининг ўзиёқ бизнинг жамиятда халқ, омма ўзаро мулоқот-муносабатнинг бош субъектига айланишига кенг йўл очди. Бизнинг одамларимиз ҳам ГАПИРУВЧИ, МУЛОҲАЗА БИЛДИРУВЧИ, ФИКРЛОВЧИ халқ вакиллари эканлиги исботини топди. ШАХС ўзи яшаб турган жамиятнинг арзанда, ардоқли, эъзозли – энг қиммат, энг бебаҳо бойлиги ахир, деган боқий ҳақиқат тилларга кўчди. Айниқса, қайси соҳада бўлмасин, юксак истеъдод соҳиблари шу юртнинг, она халқининг, келажакнинг олтин мероси эканлиги амалда эътироф этилди. Илм-фан заҳматкашлари, бадиий ижод намояндалари билан Ватан, халқ, жамият ҳақли равишда фахрланмоғи адолатдан ва ғоятда табиий ҳолат эканлиги воқеликка айланиб улгурди.

Замонавий демократлашган жамиятда оммавий ахборот воситалари зиммасига ниҳоятда улкан вазифалар юкланади. Хусусан, шиддатли ислоҳот жараёнлари авж пардаларда давом этаётган жамиятда оммавий ахборот воситаларининг ўрни ушбу жараёнлар марказида бўлмоғи шарт, матбуот воқеликнинг кўзгусига айланишга мажбур. Ҳар қандай миллий матбуот шу куннинг энг долзарб талабларига нечоғлик тайёр ё тайёр эмаслиги ҳақида ўзига ўзи ҳисобот бермоғи зарур. Президент Олий Мажлис аъзоларига Мурожаатномасида ушбу мавзуни ниҳоятда муҳим вазифалар қаторида санаб ўтди. Жумладан, чинакам профессионал замонавий журналистикани шакллантириш, бу борада юқори малакали кадрлар кераклиги алоҳида таъкидланди. «Журналистика ва оммавий коммуникация воситалари университетини ташкил этиш зарур, деб ҳисоблайман», деган сўзлар кўп йиллардан буён миллий журналистикамиз жамоатчилиги дилида етилиб келаётган орзулар ифодаси сифатида янгради. Мазкур истак амалга ошиши шунинг учун ҳам зарурки, университет олий илмий даргоҳ сифатида соҳамиз илми-назариясини чинакам фундаментал фан мақомига кўтаришга, салоҳиятли илмий асос эса яқин келгусида соҳанинг етук вакилларини тарбиялашга хизмат қилади.

Миллий журналистикамизда малакали кадр муаммосининг бирдан-бир чораси янгича ижодий тафаккур эгаларининг кўпайишига боғлиқ, десак хато бўлмайди. Матбуот БУГУН билан яшайди, бинобарин, кечаги кун муваффақияти бугунги ва эртанги ютуқ учун кафолат бўлиши мушкул, шунинг учун ҳам журналистлик ҳар куни янгиланишга, ҳар куни янги сўз топишга қодир бўлмоқликка маҳкум касб. Миллий журналистика юртимизда кечаётган ислоҳот шиддати билан бўйма-бўй фаолият юритиш борасида жиддий қадамлар ташлашга бурчли бўлиб қолмоқда.

2017 йил Аллоҳ таоло бандасига инъом этган энг буюк мўъжиза – мутолаанинг қадр-қиммати ҳар қачонгидан улуғланган йил бўлди. Инсон ақл-идрокининг энг буюк кашфиётларидан бўлмиш китобга меҳр-муҳаббат, мутолаа маданияти давлат сиёсати даражасига кўтарилди. Бошлаб юборилган ҳар қандай ислоҳот ва фаровонлик бутун юртимиз бўйлаб ҳассос мутолаага, яъники илмга, билимга, ҳозирга қадар инсоният эришган дониш тажрибаларга асосланганлиги билан ҳам қадрлидир.

Шу ўринда Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби, ҳассос китобхонлик борасида ҳам устозлик мақомидаги Иброҳим Ғафуровнинг гўзал бир ташбеҳи алоҳида таҳсинга лойиқ.

Бутун олам – замину само яхлит бир маъво, у ҳайратланарли барқарор мувозанат ришталари билан мустаҳкамлангани учун ҳам тоабад мавжуд. Буюк мувозанат сирлари, ҳикматларини англашни истайди тафаккурли инсон, англай боргани сайин эса ақллар лол қолади.

Тасаввур қилишга уриниб кўрайлик: Темир қозиқнинг Қуёшдан 120 марта катталиги, ундан 10 минг марта қувватлироқ ва 7 минг даража ҳароратлироқ экани боиси нимада экан? Ер ўз ўқи атрофида Ғарбдан Шарқ томон айланиши туфайли осмондаги жамики юлдузлар қутб атрофида айлана ясаб, сайр қиладилар, Темир қозиқ қутбга энг яқин жойлашгани боис юлдузлар унинг теграсида айланаётгандек манзара ҳосил бўлади, деб тушунтиради илм-фан. Илмий изоҳларни шубҳа остига олишга ожизмиз, бироқ шуур, хаёл, тасаввур тутқич бермай изланишдан тинмайди.

Қутб юлдузи қадим-қадимдан замину самода томонларни аниқлашда беминнат хизматда. Йўлдан адашган сайёҳлар учун тўғри йўлни топишда кўмаклашган, йўлчи юлдузлик қилган, юлдузнинг унсиз имо-ишорасини тушунмаслик, яъни уни ўқий олмаслик эса не-не карвонларни мағлубиятга, ҳалокатга ва йўқликка гирифтор этган.

Инсон, тафаккур, коинот, ўқиш-уқиш, тўғрилик ва тараққиёт нақадар уйқаш ва қон-қариндош сўзлар! Бепоён замин соҳиблари бўлмиш одамзод тўғри яшамоқлари ва тўғри ҳаёт кечиришлари учун белги сифатида самога чарақлаган юлдуз тақиб қўйган қудратли куч нима, қаерда у?! Саодатли замоннинг саодатли лаҳзаларидан бирида «Иқро-о!» дея йўлланган нидонинг манбаи қаер?!

Саноқли товушлардан иборат мазкур биргина сўз замиридаги ҳикматни англаш йўлида озмунча ваъзлар ўқилганми, озмунча қоғозлар қораланганми?! Озмунча умрлар бахшида этилганми?!

Ҳамонки инсон шу бус-бутун Коинотнинг бирдан-бир онгли фарзанди экан, муносиб ҳаёт қурмоғи учун ҳам ўша илоҳий каломни ўқий олмоғи, ўқиганларини уқа билмоғи, уққанларини турмушга татбиқ этмоғи керак бўлади. Уламоларимизнинг ёзишларича, башарият тарихидаги илк маънавий мўъжиза – «Иқро-о!» билан бир нафасда нозил бўлган беш ояти каримада зикр этилганидек, қалам ила илм ўрганиш ва билмаганини билиш учун ҳам яккаю ягона чора – ўқиш, мутолаа! Устоз Иброҳим Ғафуровнинг куни кеча босмадан чиққан «Олтин қозиқ» номли китобларида ўқиймиз:

«Ўқи! Бу сўзни биз коинотда фақат Олтин қозиққа ўхшатамиз».

Қанчалар гўзал тимсол! Оддий, лекин ғоятда санъаткорона топилган ташбеҳ! «Ўқи-и!» деган мангу даъват заминимиз узра коинот пештоқига мустаҳкам ўрнатилган Темир қозиқ – Олтин қозиқ тимсолида нур сочиб турибди! Бу муқаддас битикни кўриш ва ўқиш учун эса биз бандалардан бош кўтариб ва кўзни очиб боқиш кифоя!

Буни қарангки, бежиз-беҳикмат эмас экан Қутб юлдузининг Қуёшдан-да улканроқ, ундан-да ҳароратлироқ эканлиги! Иброҳим ака Ғафуров донишмандларча таъбир қиладилар: «Олтин қозиқ – Қутб юлдузида само тартиботи, низоми, йўналиши, маконлар чегараси ва чегарасизлиги мужассам». Демак, жамики юлдузлар сардор, дарға ва йўлбошчининг ҳаққи-ҳурмати унинг теграсида шодон рақс тушишлари боиси ҳам шу! Азал-азалдан халқимиз онгида сақланиб келаётган Олтин қозиқ атрофида оқ тулпорлару оқ айиқлар мудом ва мангу айланишдан тўхтамайдилар деган тасаввурлар нақадар шоирона ҳақиқат эканлигини айтмайсизми!

«Иқраа-а» адашмасликка ундаганидек, Олтин қозиқ ҳам зулматлар аро йўл топиб боришга кўмаклашади: одамнинг хаёлини эгриликлардан, нодонликлардан тўғрилайди»… Нозик ва нодир топилма! Олами сағирдан олами кабирга қадар заргарона англамоқ – уқмоқ бахти фақат ва фақат ориф кишиларгагина – «Ўқи-и!» деган илоҳий ҳайқириқ замиридаги ҳикматни тўғри англаган ва умри мобайнида бирон лаҳза унга риоя этишдан чекинмаган маърифат заҳматкашларигагина насиб этади, деганлари шу-да!..

Зиёли сўз, зиёли тафаккур соҳибларини жамиятимизнинг кўрки, ибрати сифатида ардоқланиши, асл китобхон кишиларимизнинг алоҳида маърифат ва маънавият соҳиблари ва соҳибалари сифатида эъзозланиши ҳам юртимизда коинот пештоқига битилган муқаддас битикни ўқий оладиган ва ўқиганига амал қиладиган маърифатли Инсонларнинг, Раҳбарларнинг барҳаётлигидан далолатдир.

Яна ким билади дейсиз: Катта айиқ ва Кичик айиқ юлдуз туркумлари айни Олтин қозиқ – «Иқро-о!»га жуда яқин жойлашганлари учун ҳам Ўзбекистон ҳудудидан қарийб йил бўйи кўриниб туришида биз ҳали англаб етмаган бошқа бир синоатлар, ажабтовур ҳикматлар пинҳон бўлса не ажаб!..

P.S.: Мақола тагсарлавҳаси учун қарийб бир аср муқаддам чоп этилган буюк Абдулла Қодирийнинг машҳур мақоласининг номи олингани бежиз эмас. Отахон адибнинг бошига не-не маломатларни солган ўша мақола тилининг аччиқлиги, зарда, писанда ва кинояларга тўлиб-тошганлигидан ягона муддао – қандай бўлмасин, кенг оммани юртимизда кечаётган уйғониш, янгиланиш жараёнларида фаоллик кўрсатишга чорлаш, ғафлат уйқусидан уйғотиш кўзда тутилган эди, холос. Ҳайтовур, биз ХХ эмас, ХХI аср тонгида яшаб турибмиз. 2017 йилда ташланган шавкатли одимларимизга 2018 йилда янада оқилона шиддат-шижоат бахш этиш ҳаётий маслагимизга айланиб улгурди. Ҳаётбахш ислоҳотларга жон-дилдан қўшилиш, ўзимизни уларга мададкор деб билиш, уларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш тарих халқимизга инъом этган навбатдаги улкан имкониятнинг самарадорлигини белгилайди, иншоаллоҳ.