У ўн олти ёшга киргунча ана шундай яшади. Катюша ўн олтига кирганда бекачларникига уларнинг талаба жияни – бадавлат князь келди. Катюша бўлса, князни севиб қолди, лекин на унга муҳаббат изҳор қилди ва на бунга иқрор бўлди. Орадан икки йил ўтгач, бекачларнинг худди ўша жияни урушга кета туриб йўл-йўлакай аммалариникига тушиб, уларникида тўрт кун туриб қолди, жўнашидан бир кун олдин Катюшани йўлдан оздириб, жўнаб кетадиган куни унинг қўлига юз сўм қистирди. Орадан беш ой ўтгач, Катюша ўзининг ҳомиладорлигини сезиб қолди.

Ўшандан бери дунё кўзига қоронғи кўриниб, бу шармандаликдан қутулиш йўлларини излай бошлади. Қўли ишга бормай, бекачларига ўлганининг кунидан хизмат қилиб юрди ва бора-бора сабр косаси тўлибтошганини ўзи ҳам пайқамай қолди. У бекачларига қаердаги бўлмағур гапларни шарт-шурт гапириб, ҳисоб-китоб қилиб жўнатиб юборишларини сўради. Аммо, кейин бу қилмишидан ўзи кўп афсусланди.

Бекачлари ҳам ундан анча хафа бўлишиб, ишдан бўшатиб юборишди. Буларникидан кетгач, становойникида¹ оқсоч бўлиб ишлай бошлади. Лекин, бу ерда фақат уч ойгина турди холос, чунки, становой, эллик яшар чол, ҳадеб тегишаверди, бир сафар у шилқимлик қилаверганида, Катюшанинг зардаси қайнаб, аҳмоқ ва қари шайтон деб ҳақорат қилди, кўкрагига бир туртиб йиқитиб юборди. Шундан кейин Катюшани беадабликда айблаб ҳайдаб юборишди. Ой-куни яқинлашиб қолгани сабабли бирон ишга жойлашишнинг фойдаси йўқ эди, шунинг учун Катюша қишлоқдаги винофуруш бева доя хотинникида тура бошлади. Қийналмасдан кўзи ёриди. Аммо қишлоқда касал хотинни туғдирган доя Катюшага юқумли касал юқтирди. Чақалоқ ўғилчани етимхонага жўнатишди. Чақалоқни етимхонага элтган кампирнинг айтишича, бола етиб борган ҳамоно дунёдан ўтибди.

Доя хотинникига келганда Катюшанинг бир юз йигирма етти сўм пули бор эди: йигирма етти сўмни ўзи ишлаб топган, юз сўмни йўлдан оздирган йигит берган эди. Доя хотиннинг уйидан чиқиб кетган пайтда Катюшанинг ёнида атиги олти сўм пул қолганди. Катюша пул сақлашни билмас, ўзига ҳам харжлайверар, сўраганларга ҳам бераверарди. Доя хотин икки ой уйида тургани, еган овқати ва ичган чойи учун ундан қирқ сўм олди. Йигирма беш сўм болани жўнатишга сарф бўлди. Қирқ сўмини доя хотин сигир сотволаман деб қарзга сўраб олди. Йигирма сўмни кўйлак ва совға-салом оламан деб нест-нобуд қилди. Шундай қилиб, Катюша соғайган вақтида ёнида уч пул қолмаган эди. Яна иш қидириш керак эди. Ўрмон мудириникидан иш топилди. У бола-чақали одам бўлса-да, худди становой сингари, Катюша келган кунданоқ унга шилқимлик қила бошлади. Катюша ундан жирканар, шу сабабли ундан ўзини олиб қочиб юрарди. У Катюшадан кўра тажрибали ва маккор, энг муҳими – Катюшани хоҳлаган жойга юборишга ҳадди сиғадиган хўжайин эди. Шундай қилиб, у пайт пойлаб Катюшани қўлга туширди. Ўрмон мудирининг хотини буни пайқаб қолди ва бир куни уларнинг устига келиб қолиб, Катюшани дўппослаб кетди. Катюша бўш келмади, юмдалашди, оқибатда Катюшага ишлаган ҳақини ҳам тўламай, ҳайдаб юборишди. Шундан кейин Катюша шаҳарга бориб холасиникида тура бошлади. Холасининг эри муқовасоз бўлиб, илгари ўзига тўқ эди, эндиликда ҳамма мижозларидан айрилиб, қўлига тушган нарсани сотиб ичадиган бўлиб қолган эди.

Холаси кичкинагина кирхона очиб, шу билан тирикчилигини ўтказар, болалари ва тириктовон эрини боқар эди. Холаси Масловага кир ювувчи бўлиб ишлашни таклиф қилди. Аммо Маслова холасиникида турган кир ювувчи хотинларнинг машаққат билан кун кечираётганларини кўргач, жавобни орқага суриб, бирон идорада хизматкорлик топилармикан, деб иш қидириб юрди. Иккита гимназист ўғли билан яшовчи бир бойвуччаникидан иш топилди. Орадан бир ҳафта ўтгач, гимназиянинг олтинчи синфида ўқийдиган мўйловдор катта ўғли ўқишни йиғиштириб, Масловага шилқимлик қилавериб кун бермай қўйди. Бека ҳамма айбни Масловага тўнкаб, жавобини бериб юборди. Ҳадеганда янги жой топилавермади. Бир куни Маслова одамларга хизматчи топиб берадиган идорага борганида, дўмбоқ қўлларига узук ва билагузуклар таққан бойвучча хотинни учратди. Бу хотин Маслованинг иш қидириб юрганини эшитиб, манзилини берди ва уйига таклиф қилди. Маслова уникига борди. Ойимча меҳрибонлик билан кутиб олди, сомса ва ширин вино билан сийлади, хат ёзиб бериб оқсочини аллақаёққа юборди. Кечқурун хонага баланд бўйли, узун сочларига оқ оралаган ва оппоқ соқолли киши кириб келди; чол келган ҳамоно Маслованинг ёнига ўтирди-да, кўзларини чақчайтириб, илжайиб, бошидан оёғигача разм солиб чиқди, ҳазиллаша бошлади. Бека ойим чолни бошқа хонага чақириб олди. Шунда Маслова унинг: «Қишлоқ шамолини еган, қаймоқдаккина» – деганини эшитди. Кейин бека ойим Масловани чақириб, бу одамнинг пули кўп, ўзи ёзувчи, деди, агар унга ёқиб қолсанг борми, сендан ҳеч нарсасини аямайди, деди. Катюша ёзувчига ёқиб қолди. У Маслованинг қўлига йигирма беш сўм тутқазди-да, тез-тез учрашиб туришга ваъда берди. Катюша холасиникида бўлган вақтидаги қарзини тўлади, янги кўйлак, шляпа ва лента сотиб олди. Шу билан пули ҳам соб бўлди. Орадан бир неча кун ўтгач, ёзувчи уни яна чақиртирди. Катюша борди. У Катюшага яна йигирма беш сўм берди ва алоҳида уйга ўтишни таклиф этди.

Маслова ёзувчи ижарага олган уйда яшаб юриб, худди шу ҳовлида турадиган хушчақчақ бир гумаштани яхши кўриб қолди. Катюша ёзувчига гапнинг очиғини айтди ва бошқа кичикроқ бир уйга кўчиб чиқди. Унга уйланишга ваъда берган гумашта эса, ҳеч нарса демасдан уни ташлаб, Нижний шаҳрига жўнаб кетди. Маслова ёлғиз қолди. У ёлғиз ўзи ижарада турмоқчи бўлди-ю, лекин рухсат беришмади. Даҳа назоратчиси, агар сариқ билет олсанг ва кўрикдан ўтиб турсанг, ёлғиз туришинг мумкин, деди. Шундан кейин у холасиникига кетди. Сўнгги урфдаги кўйлагини, елкага ташлаб юрадиган кийими ва шляпасини кўрган холаси уни ҳурмат билан кутиб олди ва бу сафар, турмуши яхшига ўхшайди, деб ўйлаб, кир ювувчиликка киргин дейишга ботинолмади. Энди Маслова кир ювувчиликка киришни хаёлига ҳам келтирмасди. У олдинги хоналарда турувчи қўллари қоқшол кирчи хотинларнинг оғир турмушига ачинарди. Уларнинг баъзилари қишин-ёзин деразалари ёпилмайдиган хоналарда ўттиз даражали иссиқ совун буғи ичида кир ювиб, кир дазмоллайвериб сил бўлган эди. Катюша ана шуларнинг аҳволини кўриб, мен ҳам шу азоб-уқубатда қолиб кетишим мумкин, деб ўйлаб, ваҳимага тушди.

Худди ана шу вақтда, яъни Маслованинг аҳволи ниҳоятда танг бўлиб, уни ҳимоя остига оладиган одам топилмай қолганда фоҳишахона учун қиз излаб юрувчи бир даллол хотин дуч келиб қолди.

Маслова кўпдан бери чекарди. Аммо гумашта билан алоқа қила бошлагандан сўнг ва айниқса, у ташлаб кетгандан кейин кўпроқ ичадиган бўлиб қолган эди. Вино лаззатли бўлгани учунгина эмас, балки бошидан кечирган оғир кунларини унуттиргани учун, маст бўлганда ўзини эркинроқ ва дадилроқ ҳис этгани учун ҳам Маслова ичкиликка ўч бўлиб қолди. Вино ичмаган кезларида унинг кўнгли ғаш бўлар ва уялар эди.

Даллол хотин холасини зиёфат қилди ва Масловани ичириб, шаҳардаги энг яхши фоҳишахонага киришни таклиф этди, бу касбнинг фойдали ва яхши томонларини уқдирди. Маслованинг олдида икки йўл бор эди: ё хизматкор бўлиб, хўрланиб, эркаклар томонидан таъқиб этилиб, киши билмас ўқтин-ўқтин бузуқилик қилиш ёки егани олдида, емагани кетида, тинч, хотиржам, қонун томонидан йўл қўйилган ва яхши ҳақ тўланадиган, доимий фоҳишалик билан очиқчасига шуғулланиш. У кейингисини танлади. Бундан ташқари у шу йўл билан ўзини йўлдан оздирган кишидан, гумаштадан ва унга ёмонлик қилган барча одамлардан ўч олмоқчи бўлди. Унинг бу қарорга келишига сабаб бўлган нарсалардан яна бири шу эдики, даллол хотин унга, кўнглингиз тусаган кўйлакни – духоба дейсизми, фай дейсизми, шоҳи кўйлак дейсизми, балга кийиладиганидан тортиб, орқаси очиқ ва енгсиз кўйлаккача, истаганингизни тиктира олишингиз мумкин, деб айтди. Маслова қора духоба ҳошияли ўйма ёқали сап-сариқ кўйлак кийганини тасаввур қилгач, ўзини тутиб туролмади ва паспортини берди. Шу куниёқ кечқурун даллол хотин уни извошга ўтқазиб, ҳамма ёққа донғи кетган Китаеванинг уйига олиб бориб қўйди.

Ана шу пайтдан бошлаб Маслова тангрининг буйруғи ва бани-башар пандларини узлуксиз поймол қилган ҳаёт оғушида яшай бошлади. Ўз фуқароларининг бахт-саодати тўғрисида ғамхўрлик қиладиган ҳукумат бошлиқларининг ижозати билангина эмас, балки ўшаларнинг ҳимояси остида юзлаб ва юз минглаб аёллар шундай гуноҳ ишлар билан шуғулланиб келмоқда ва оқибатда ўнтасидан тўққизтаси оғир хасталикка мубтало бўлиб, вақтидан бурун қариб, ўлиб кетмоқда эди.

Кечаси билан айш-ишрат қилиб чиққач, эрталаб ва кундузлари ғафлат босиб ухлашар, соат уч, тўртларда ифлос тўшакдан ҳориб-чарчаб туришар, бош оғриғига зельтер сув, қаҳва ичишар, енгил уй кийими – кофта ва халатда хонама-хона кезишар, дераза пардаси орасидан мўралашишар, ланж бўлиб бир-бирлари билан жанжаллашишар, кейин ювиниб-тараниб, баданларига, сочларига мой суртишар, устларига атир сепишар, кўйлак ўлчашар, кўйлак учун бека билан талашиб-тортишишар, ўзларини ойнага солишар, юзлари, қошларини бўяшар, ширин, ёғли овқатлар ейишарди, кейин бадани кўриниб турадиган ҳарир шоҳи кўйлак кийиб, безатилган, ёруғ залга чиқишарди, меҳмонларни кутиб олишар, мусиқа, танцалар бошланар, конфетлар еб, вино ичишар, тамаки чекишарди. Кейин ёшлар билан ўрта яшарлар ва она сути оғзидан кетмаганлар, қариб-чириб қолган қариялар, бўйдоқлар ва хотин, бола-чақалилар, савдогарлар, приказчиклар, арманилар, яҳудийлар, тоторлар, бойлар, камбағаллар, соғлар, касаллар, мастлар, ҳушёрлар, қўрс одамлар, нозик табиатлилар, ҳарбийлар, оддий кишилар, талабалар, гимназистлар – хуллас, ҳар хил тоифадаги, турли ёшдаги ва феълдаги одамлар билан зино қилишарди. Оқшомдан тонг отгунча шовқин-сурон, ҳазил-мутойиба, муштлашишу мусиқа, тамаки-ю вино, виною тамаки. Фақат эрталаб шулардан қутулиб қаттиқ уйқуга кетишарди. Ҳафтанинг ҳар бир куни аҳвол шу эди. Ниҳоят, ҳафтанинг сўнгги кунларида давлат маҳкамасига – участкага боришарди. Бу ерда давлат хизматида турган амалдорлар – эркак докторлар баъзан жиддийлик билан, баъзида эса фақат инсонларнигина эмас, ҳатто ҳайвонларни ҳам жиноятдан сақловчи шарм-ҳаёни йиғиштириб қўйиб, эрмак қилиб кулишиб, шу хотинларни кўрикдан ўтказар ва уларга шериклари билан биргаликда бир ҳафта давомида қилган ўша жиноятларини яна давом эттиришлари учун патент беришарди. Ҳафта кетидан ҳафталар шу зайлда ўтаверарди. Ҳар куни, ёзин-қишин, худонинг берган куни аҳвол шу эди.

Маслова етти йил шу зайлда кун кечирди. Бу вақт ичида у фоҳишахонани икки марта ўзгартирди, бир марта касалхонада ётиб чиқди. Фоҳишахонага келганига етти йил, биринчи бор йўлдан озганига саккиз йил бўлди деганда, йигирма олти ёшида уни қамоққа олишди, кейин қотиллар ва ўғрилар орасида олти ой тургандан кейин уни судга олиб кетишди.