Əhvalat belə olmuşdu. Cavan oğlan başında tabaq kü-çə ilə sarayın yanından keçib gedərkən şahzadə qız pəncə-rənin qabağında oturub fikrə getmişdi. Birdən onun nəzər-ləri halvasatana sataşdı. Qız cavan oğlanın gözəlliyinə hey-ran qaldı. “Yəqin ki, şah oğulları arasında belə gözəl tap-maq çox çətindir”, – deyə qız fikirləşdi. O, kənizini göndə-rib cavan oğlanı saraya dəvət etdi.

Halvasatan şahzadə qızın otağına gəldi. Qız misli gö-rünməmiş gözəl sifətindən örtüyü qaldırıb gəncə yaxınla-şaraq onunla danışmağa başladı. Özü isə ona tamaşa edə-rək, gözlərini ondan ayıra bilmirdi.

Halvasatan özünü nəzakətli göstərmək üçün başını aşağı əyib, qıza baxmağa cürət etmirdi. Lakin şahzadə qız hər şeyi ondan ətraflı soruşmağa başladıqda, o, başını bir qədər qaldırıb, gözünün ucu ilə qıza baxdı. Oğlanı həm qızdırma basdı, həm də üşütmə tutdu, alnını iri tər dam-laları bürüdü. “Əgər dünyada belə gözəl varsa, onda gecə-lər bədirlənmiş ay, gündüzlər isə parlaq günəş nəyə gərək-dir,” – deyə oğlan düşündü.

Bəli, gözəllik bəhrəsi yetişmiş, gəncliyin bağında gözəl qönçələr açılmışdı. Halvasatan nə edəcəyini bilmirdi. Onun dodaqları əsdi, əlləri titrəməyə başladı. O, halvasını satıb evinə qayıdarkən məhəbbətdən od tutub yanırdı.

Əbuəlisina dostunun həyəcanlı olduğunu duyaraq onun dərdinə şərik olmaq istəyib soruşdu:

–De görüm nə olmuşdur? Məndən heç nəyi gizlətmə.

Halvaçı onun ayaqlarına düşərək hər şeyi açıb söylədi. –Şahzadə qıza vurulduğunu da ondan gizlətmədi.

Əbuəlisina cavan oğlana bir ata məhəbbəti ilə dedi:

–Şahlarla nə işin var, özünü əziyyətə salıb, böyük bəlalar çəkərsən, heç vaxt məqsədinə nail ola bilməzsən, sən gəl şahzadə qız haqqındakı fikirləri başından çıxart…”

Lakin oğlan sakit olmurdu, gözəl qızı bir an da olsun unuda bilmirdi.

Qız da oğlana vurulmuşdu. Halvaçı saraydan çıxan ki-mi qız öz kənizlərini oğlanı axtarmağa göndərdi, onlar nə qədər axtardılarsa da, onu heç yerdə tapa bilmədilər. “Bəl-kə, halvasatan əcinnə imiş”, – deyə qız özlüyündə düşün-dü.

Əbuəlisina halvasatanla bacarmadı. O, yalvar-yaxar edib ondan kömək istəyirdi. Əbuəlisina xeyli düşünüb nə isə elədi. Birdən göy guruldadı, yer titrədi, otaqda sərin meh əsdi. Qəflətən qapılar açıldı və gözəllər gözəli şahzadə qız qapıda göründü. Əbuəlisina onu bura özünün hər şeyə qadir olan biliyinin qüvvəsi ilə gətirmişdi.

Otağa girərkən qız bir an huşunu itirdi. Ayılıb gözləri-ni açdığı zaman halvasatanı yanında gördü.

–Ey, məhəbbət eşqilə gənc ürəkləri yandıran gözəllər gözəli! Mənim sarayımdakı halva satan siz deyildinizmi? – deyə o, təsadüfi görüşə mat qalaraq soruşdu.

–Bəli, – deyə halvaçı cavab verdi. – Mən həmin ada-mam. Nə əmriniz var? Qulunuz olmağa hazıram.

Əbuəlisina gənc könüllərə mane olmamaq üçün qonşu otağa keçdi.

Qız oğlana baxıb soruşdu:

–Bunlar nə deməkdir? Siz pərisiniz, yoxsa cin, bəlkə, elmin ağlasığmaz qüvvəsi ilə əhatə olunmuş müdrik adamsınız? Mən bura necə gəlib çixmışam?

–Siz, ey qəlbimin şəfa şərbəti, mənim incə bülbülüm, – deyə oğlan dilləndi. – Siz mənim ürəyimi parçalayan yara-sınız! Şübhələrinizdən əl çəkin, mən də sizin kimi adicə adamam. Mən sizə bədxahlıq etmək fikrində deyiləm, mi-silsiz gözəlliyinizi görüb sizə vurulmuşam. Heç olmazsa, bircə dəfə sizə baxmaq, incə səsinizi eşitməklə ürəyimi sakit etmək istəyirəm. Sizə zəhmət verdiyim üçün məni ba-ğışlayın, amma yalvarıram, bura necə gəldiyinizi soruşma-yın…

Qızın dili tutuldu. Onun özü də halvasatanı görəndən sonra yuxu və dincliyin nə olduğunu bilmirdi. Sübh açılan-da da, günəş doğub şəfəq saçanda da, günəş çəhrayı rəngə boyanıb batanda da halva ilə saraya gələn oğlanın surəti onun gözləri qarşısında dururdu. Gözlərini yuman kimi onu görürdü, elə bil lap aşkarda görür…

Gözlənilməz görüş onu sevindirdi. O, qəlbində şölə çəkib yanan məhəbbət alovunu oğlandan gizlətməkdə aciz qalaraq oxudu:

Ovladı qəlbimi bir igid oğlan,

Getdi sakitliyim mənim o vaxtdan.

Pəncərə önündə otururam tək,

Şəfəq söküləndən, gün batanadək.

Hakimdir könlümə saf məhəbbəti,

Gözümdən çəkilmir bir an surəti.

Bir dəfə görünüb, sonra yox oldu,

Qəlbimi sönməyən odlara saldı.

Ancaq bircə dəfə görəydin barı,

Gözümdən tökülən qanlı yaşları!..

Yox! Hələ duymazsan, mənim sinəmi,

Göynədib yandıran bu dərdi, qəmi!..³

Bu sözlər oğlanı sarsıtdı. O, təsəvvür belə etmirdi ki, şahzadə qız sadə bir halvaçını sevə bilər. Oğlan gözlərini qızdan çəkməyərək oxudu:

Əzizim, bu qədər köks ötürmə sən,

Duyar bir-birini ürəklə sevən.

Keşikçi dayanır qapında yenə,

Onunçun yanına gələmmədim mən.

Sevgililər gözlərini bir-birlərindən çəkmədən bir anlı-ğa dinmədilər. Sonra yenə oğlan öz qəmli mahnısını da-vam etdirdi:

Qızıl bir zolaq çəkib, al geyinir dan yeri,

Günəşin şəfəqləri salamlayır bəşəri.

Dərd əlindən bilmirəm gün çıxır, batır necə,

Qara örpək bürünüb, görürəm düşür gecə.

Birdir gecəm-gündüzüm,

Qəm kəsib qərarımı.

Gecə-gündüz həsrətlə,

Çağırıram yarımı.

Hicran əzabı ağır –

Deyəndə dilim yanır.

Yuxum yoxdur gecələr,

Ahım ərşə dayanır.

Bütün gecəni onlar söhbət etdilər, bir-birlərinə mahnı oxuyaraq həyatın kəşməkeşlərini unutmaqla, büllur kimi saf məhəbbətdən, daimi dostluqdan danışdılar. Onlar gecənin necə keçdiyini belə hiss etmədilər!..

Sübh açıldı. Göyün üzündəki qara pərdə yavaş-yavaş qalxır, hava işıqlaşırdı. Əbuəlisina gəlib onlara xəbər verdi ki, ayrılmaq vaxtı çatmışdır.

Şahzadə qız yenidən öz sarayına gəldi.

Qız evlərinə qayıdıb gözlərini açdı və uzun müddət özünə gələ bilmədi. O başa düşə bilmirdi ki, onun başına gələn bu hadisələr yuxudur, yoxsa həqiqətdir. Çox fikirlə-şəndən sonra belə qərara gəldi ki, bu heç də yuxu deyil. Bu vaxt qız narahat olmağa başladı. O, böyük şah qızıdır, ca-maat arasında danışılan dedi-qodulardan qorxurdu. Eyni zamanda o, halvaçını sevdiyi və onunla görüşdüyü üçün ürəyində sevinirdi.

Qız iki od arasında qalaraq xeyli düşündü, amma heç bir nəticəyə gələ bilmədi. “Atam özgələrdən eşitməmiş, yaxşısı budur, özüm hamısını ona açıb deyim”, – deyə qərara gəldi, bir qaz lələyi götürüb onu mürəkkəbə batırdı və nəhayət cəsarətsizliyi bir yana atıb, əlləri əsə-əsə gecə baş vermiş əhvalat haqqında uzun bir məktub yazdı və kənizlərin biri ilə atasına göndərdi.

Şah məktubu oxuyub qəzəbləndi, öz vəzirlərini, müd-rik adamları, hakimləri və qəhrəmanları çağırtdırdı. Qızı-nın etiraf məktubunu bir daha hamı bir yerdə oxudu. Ha-mını ağlasığmaz heyrət bürümüşdü. Bəziləri elə güman edirdi ki, bu “cin-şeytan” işidir, digərləri isə bunu cadu-gərlərə isnad edirdilər.

Xeyli müzakirədən sonra belə qərara gəldilər ki, qızın yataq otağının dövrəsində xidmətçilərdən mütləq keşikçi qoymalı, bütün qapılarda silahlı gözətçilər düzməli, sarayı isə hər tərəfdən qoşunla əhatə etmək lazımdır.

Axşam düşdü, hava qaralmağa başladı. Hər yerdə ke-şikçilər dayanmışdı. Sarayın yanından bir milçək belə ya-yınıb keçə bilməzdi. Xidmətçi qadınlar gözlərini qırpma-dan şahzadənin keşiyini çəkirdilər.

Göy üzündə ulduzlar parladığı zaman halvaçı Əbuəli-sinaya yenidən yalvardı ki, onu qızla görüşdürsün. Əbuəli-sinanın oğlana ürəyi yandı və onun istəyinə kömək etdi.

Qaranlıq daha da qatılaşırdı. Sarayda sakitlik hökm sürürdü. Lakin həyəcan içində olan saray əhlinin yuxusu tamam qaçmışdı. Onlardan hər biri öz qoçaqlığını göstər-məklə şahın gözündə fərqlənməyə can atırdı.

Birdən şahzadənin yataq otağında çaxnaşma düşdü. Hamı şahzadəyə tərəf yüyürərək “hara, hara gedirsən?”– deyə qışqırışdılar. Lakin onu nə kənizlər, nə qapıdakı ke-şikçilər, nə də sarayı əhatə etmiş qoşun saxlaya bildi.

Sübhə qədər aparılan axtarış heç bir nəticə vermədi. Şahzadə bu gecəni də halvasatanın yanında keçirdi. Səhər açılanda o, yenə də öz evinə qayıtdı.

Şah daha da bərk qəzəbləndi. O, yenidən saray əhlini toplayıb onlarla məsləhətləşməyə başladı.

Qızğın mübahisədən sonra məsləhətləşib belə qərara gəldilər ki, qızın yatağı yanına islanmış zəfəran qoysunlar, əgər o, yenə bir yerə getmək istəsə, onu buraxmazdan əv-vəl əllərinə həmin zəfərandan sürtsünlər. Qız zəfəranlı əl-ləri ilə hər gecə getdiyi evin qapısının dəstəyindən tuta-caq, onda bu izlə təqsirkarı tutmaq olar, – deyə şahın adamları mühakimə yürütdülər.

Təyin edilmiş vaxtda qız yataqdan qalxdı, otaqdan hə-lə çıxmamışdı ki, onun əlini zəfəran suyuna batırdılar. Doğrudan da, qız halvasatanın otağına girəndə qapının dəstəyində beş barmağının beşinin də izi qaldı.

Əbuəlisina saray xidmətçilərinin hiyləsini anlamışdı, özünün ehtiyatkarlığı sayəsində şəhərin bütün mağaza və qapılarının dəstəklərində barmaq izləri peyda oldu.

Qız öz sarayına, “qızıl qanadlı məhəbbət quşu səmanı dolanıb bütün gümüşü ulduz danələrini dənləyəndən”, yəni səhər açılandan sonra qayıtdı.

Şah sarayın keşikçi dəstəsinin rəisini yanına çağırtdı-rıb dedi:

–Dərhal əmr edin ki, paytaxtın bütün qapılarının dəs-təklərini yoxlasınlar, hər kəsin qapısının dəstəyində bar-maq izi tapıldı, onu tutub yanıma gətirin. Mən onu edam etdirəcəyəm.

Sarayın keşikçi dəstəsinin rəisi özü ilə bir neçə nəfər keşikçi götürüb axtarışa başladı. “Cinayətkarı tutsam, şa-hın qarşısında başqalarından fərqlənərəm”, – deyə özlü-yündə xəyal edirdi.

Lakin saraydan çıxarkən onu heyrət bürüdü. Sarayın bayır qapısının dəstəyində barmaq izləri görünürdü.

Keşikçi belə qərara gəldi ki, “görünür, qız saraydan çıxarkən qapının dəstəyindən yapışmışdır”. Onlar başqa evlərə getdilər. Lakin hara getdilərsə, hər yerdə həmin bar-maq izlərini gördülər. Kimi tutub gətirmək və cəzalandır-maq lazım olduğunu biməyərək, onlar əliboş saraya qayı-dıb bütün gördükləri haqda padşaha nağıl etdilər.

Keşikçilərinin məlumatını dinlədikdən sonra şah daha da qəzəbləndi. Lakin nə edəcəyini bilmədiyindən, acığın-dan saqqalını didməyə başladı. Sonra əmr etdi ki, qırx gün ərzində şəhərin bütün evləri diqqətlə yoxlanılsın.

Lakin qız əvvəlki kimi hər gecə qeyb olub, yalnız səhə-rə yaxın saraya qayıdırdı.

Səmərəsiz axtarışdan əldən düşmüş saray xadimləri öz hökmdarlarına dedilər:

–Bağdad padşahının Əbuharis adlı çox müdrik bir və-ziri var. Bu bəladan bizi yalnız o qurtara bilər. Bağdad pad-şahına məktubla müraciət edib, onun yanına elçilər gön-dərmək lazımdır.

Bu məsləhəti şah çox bəyəndi. O sevindi və Əbuharisi dəvət etməyi qərara aldı. Öz elçiləri ilə Bağdada məktub və çoxlu qiymətli şeylər göndərdi.

Əbuharis Bağdad padşahının yanında xidmətdə

Əbuharis Əbuəlisinadan ayrıldıqdan sonra Bağdada yola düşdü. O, şəhərlə tanış olub, burada qalmağı qərara aldı. Əbuharis meşəyə gedib qırx dənə ağac kəsdi, hamısı da bir boyda. Ağacların hər birini gözdən keçirib dedi: “Hamınız canlı adam olun!” O saat qırx nəfər boylu-bu-xunlu igid-qəhrəman onun qarşısında hazır durdu. Onla-rın hamısı bir-birinə oxşayırdı. İgidlər əl-ələ verib, Əbuha-risin əmrini gözləyirdilər.