Отзывы на книгу «Радзіва Прудок»

Осенью 2013 года Андрусь Горват устроился дворником в Купаловский театр.
Летом 2014 года он решил вернуться в родное село на Полесье, восстановить дедову хату и жить в ней.
Летом 2015 он вернулся домой.
Осенью 2016 года он решил собрать свои посты и записи в единый текст и издать его.
Вот так просто белорусская литература обзавелась одновременно потенциальным народным хитом и мгновенной классикой.
Снобы могут поморщиться: "фи, да это же фейсбук сплошной!"
Ну да, фейсбук. Почти все эти буквы были многократно залайканными постами. В некотором смысле это белорусская сетиратура, а Горват, соответственно, топ-блоггер, простигосподи.
Это, по-моему, только добавляет ситуации чисто местного флёра: белорусский топ-блоггер - это человек, который пишет о том, как он содержит козу Цёцю в селе где-то под Мозырем.
И все же это - при лестности сравнений, например, с Горчевым - больше, чем сетиратура. Скорее, литература, принявшая современные правила игры: писать коротко, емко, с юмором и бить только в одну точку зараз, но сильно, чтобы вечно спешащий, суетливый и не очень внимательный читатель не успел увернуться.
У Горвата все получилось. Это весело, это увлекательно, это настоящий page-turner, в котором знакомые микротексты не раздражают, а только подогревают интерес к незнакомым. И все они составляют вполне серьезный и цельный роман.
Главное - что вместе части Дневника сильнее каждого микротекста по отдельности. Мало того, что они все про здесь и сейчас, про Беларусь как она есть - эффект узнавания мгновенный - они еще, оказывается, про что-то такое, что все местные мгновенно узнают как свое, родное, только их. Белорусское.
Горват попал в самую точку: это книга о возвращении домой. Во всех смыслах - и прямом, и переносном. В свой дом. К себе. И сам удивился тому, скольких белорусов эта история взяла за живое, сколько людей узнало в его доме свой и в его Полесье - свою Беларусь.
Кто его знает, будет ли книга Горвата интересна кому-либо за пределами Беларуси. Может, и не очень. Тем, у кого нет своего Прудка, или он слишком далек и недоступен, наверное, будет немного грустно читать дневник счастливого человека.
Белорусы, тем временем, с легкостью перекрыли почти в два раза запрос на краудфандинговой площадке, через которую собирались средства на печать тиража. И уже разобрали все экземпляры. И ждут допечатки.
Если у вас еще нет этой книги - полагаю, новость о дополнительном тираже вас обрадует.
Тех, кто читал, - точно радует.

Кніга, якая літаральна ўскалыхнула беларускую інтэрнэт-супольнасць. Многія сачылі за прыгодамі Андруся ў вёсцы з цікавай назвай Прудок (што yа Палессі) праз Фэйсбук. 1000 асобнікаў сваёй кнігі ён распрадаў за пару дзён.

Можна назваць Горвата своеасаблівым даўншыфцерам (такое моднае слова ведаю), які прамяняў жыццё ў сталіцы на глухі палескі куток і вёў адтуль прамыя рэпартажы, так званыя выпускі праграмы "радзіва Прудок". Свая аўдыторыя была ў Горвата яшчэ да выхада кнігі — гэта сотні яго прыхільнікаў у Фэйсбуку. Таксама ўрыўкі дзённіка публікаваліся на Нашай ніве. Таму абсалютна заканамерна, что ўсе гэтыя чытачы потым захацелі мець папяровы асобнік кнігі.

Гэтая кніга — унікальная з'ява для беларускай літаратуры, хоць тут зараз многія могуць пачаць са мной спрачацца, маўляў большасць беларускай літаратуры пра вёску, што ён можа напісаць новага, чаго не сказаў той жа Колас. Толькі трэба размяжоўваць, у якім часе жыў Колас, а ў якім часе жывём мы. Мы жывём у той час, калі адныя спяць у каморы, дзе тэмпература каля +8 градусаў, а іншыя ловяць пакемонаў на тэлефоне. Той час, калі мяжа паміж вясковымі і гарадскімі жыхарамі вельмі заўважная. Але Горват паказвае, што і ў вёсцы жывуць такія ж звычайныя людзі, якія нават часам чытаюць яго Фэйсбук.

І гэтая кніга не стала б такой папулярнай без таленту аўтара, без яго гумару. Такія кнігі прыемна чытаць. Ад іх у цябе застаюцца толькі цёплыя ўражанні, нібыта ты сам бачыў усіх гэтых людзей, якіх аўтар апісвае ў кнізе, размаўляў з імі. Тут зусім не ствараецца ўражанне нейкага гаротнага і бядотнага стану нашай вёскі.

Толькі паляшук можа ў слове "мама" зрабіць дзве памылкі і напісаць "сала".

Гэта дзённік чалавека, які шукаў свой Космас, і знайшоў яго не ў сталіцы, дзе ноччу і зорак не бачна, а менавіта ў вёсцы, дзе ты можаш спаць пад яблыняй, назіраючы за Вялікай Мядзведзіцай. Шчасце, калі ты знаходзіш сваё месца, якое можаш назваць домам. А як кажа Горват:

Дома — гэта там, дзе ты нармальны.

Калі я дачытала кнігу да канца, мне хацелася сесці і заплакаць ад шчасця і адчування прыгажосці і цеплыні, якія пасяліліся ў сэрцы. Гэта настолькі нашае роднае, добрае, светлае! Як добра, што Андрусь адважыўся на гэтую кніжку. І няхай кажуць, што заўгодна - маўляў, чалавек збег ад праблем (якіх? чаму збег? - не, не і не. Для мяне - гэта вяртанне да каранёў, да самаго сябе, я яму нават зайздрошчу.
І яшчэ мне таксама хацелася б напісаць такую кніжку пра сваё жыццё-быццё.

Нядаўна ехаў у метро і глядзеў на твары людзей з вышэйшай адукацыяй. Кожны другі – пляменнік Бога. Астатнія – такое ўражанне – увесь час бегаюць, збірюць паперкі, каб пацвердзіць, што і яны ягоныя пляменнікі. У тым самым метро сядзелі два просценькія мужыкі. Яны былі шчаслівыя, бо весела і шчыра варушылі вусамі. І калі вышэйшая адукацыя пазбаўляе права весела варушыць вусамі – ну яе к чорту.

Мне пашанцавала набыць адну з лепшых беларускіх кніг гэтага года ў Купалаўскім тэатры, дзе аўтар працаваў дворнікам, а цяпер раздае аўтографы. Подпіс пісьменніка атрымаць не ўдалося, але кніжку лічу адной з лепшых і зараз паспрабую патлумачыць чаму… Не буду ухваляць цягу Андруся Горвата да мовы і зямлі, казаць, што ён змяніў мой светапогляд і гэтак далей. І не з-за таго, што не хачу паўтарацца, а хутчэй з-за таго, што так рабілі і раней да яго, а паўплывалі такім чынам на мяне зусім іншыя людзі і творы. Відаць, так ухвальваюць гэтую цудоўную працу людзі недастаткова дасведчаныя, таму паспрабую прааналізваваць твор з літаратуразнаўчага пункту. Жанр дзённіка, пазначаны аўтарам, не новы і кароткімі нататкамі, што адлюстроўваюць уласнае жыццё нас не здзівіш. Хутчэй аўтар з’яўляецца адкрывальнікам “фэйсбучнай” літаратуры, а я даўно казаў, што нашыя нашчадкі будуць даведвацца пра нас праз эпісталярную спадчыну ў сацыяльны сетках, ды і чуў нешта такое, быццам бы нашыя старонкі адкрыюць для патомкаў пасля нашай смерці, каб больш даведацца пра нас, як пісаў класік: “І засумуецца патомак, калі дазнаецца пра нас…” Вось і нататкі Андруся Іванавіча цяпер трымаем у руках у выглядзе кнігі, як увасабленне новай разнавіднасці дыярыушнай літаратуры.

Страшныя справы дзеяцца. Я ж упэўнены, што фэйсбук – гэта адзін свет, а рэальнасць – зусім іншы. І што гэтыя светы перасякаюцца толькі па маім хаценні. Як той кажа, нягадкі!

Вось такая яна сучасная літаратура, калі і з дапамогай мабільнага аператара, можаш новую кніжку пачытаць. Тэматычна ж пра вяртанне ў вёску пісала не адно пакаленне і не толькі беларусы. Узяць хоць бы 100 гадоў таму, калі Сяргей Ясенін аказаўся не апошнім паэтам вёскі, а меў рацыю яго цёска Палуян, калі пісаў, што “гніе вёска”, а ўсё ніяк памрэ. Вось і нашых сучаснікаў пацягнула да родных вытокаў, нават рок-паэты Юры Шаўччук ды Канстанцін Кінчаў цяпер у хатах жывуць ды калодзежную ваду п’юць. Пытаннем вяртання беларускіх паэтаў у вёску, іх адасабленне ад гарадскога шуму задаюцца і нашыя сучасныя аўтары, напрыклад, цёска Горвата ў сваіх “Межах” Андрэй Федарэнка. Аднак, у кнізе А.Горвата пры ўсіх яго гумарэсках і анекдатычных сітуацыях, ёсць нейкая адмысловая жыццёвая народная філасофія. Ну чым вам не экзістэнцыялізм?

Нехта едзе на мора, а я хачу залезці ў куфар, узяць з сабою зямельны надзел, хату, кнігу, рэшту лета, заткнуць замочную шчыліну бабуліным вышываным ручніком і проста пабыць кабачком, для якога Космас – гэта агарод.

Ну і для тых, хто сумняваецца ў маіх разважаннях наконт літаратуры і патрабуе фактаў і доказаў, што кніжка А.Горвата сапраўдная літаратура, то хоць бы колькі слоў прысвячу дасведчанасці аўтара і яго адсылкам да папярэднікаў. На старонках кнігі "Радзіва "Прудок"можна пачуць пра “Людзей на балоце” І.Мележа, пра сучасную літаратуру і В.Марціновіча, пра “Дзікае паляванне караля Стаха” У.Караткевіча, пра “Пана Тадэвуша” А. Міцкевіча, пра “Шлахціца Завальню, або Беларусь у фантастычных апавяданнях” Я. Баршчэўскага, пра М.Багдановіча і С.Палуяна, пра пісьменніц В.Іпатаву, С.Алексіевіч і інш.: “На тых сцежках я зразумеў, што яе любоў да наваколля такая ж лірычная, як у Коласа. А свет такі ж таямнічы і жывы, як у Яна Баршчэўскага.”Такім чынам, прыкрыюся іх аўтарытэтамі, бо за спасылкі на Л.Вольскага каменнем закідаюць, а для мяне і ён сапраўдны паэт. Таму А. Горват не горшы за В. Марціновіча і рухаецца ў плыні пост-мадэрнізму, а можа і яго хоць бы адно вуха некалі хтосьці захоча пабачыць. Бо яго кніга не толькі зборнік цытат, алюзій і гістарычных згадак, але сустракаюцца і трапныя рэмінісцэнцыі (“Простыя словы. Простыя з’явы”, “Таму я люблю прыбіраць снег: гэта як чысціць доўгую дарогу дадому”), глыток свежага “фэйсбучнага” гумару, народныя жарты на новы лад, міфатворчасць і насычаны цікавы роздум пра глыбіннасць беларускага слова. А калі карацей, то радуе, што аўтар чытае разумныя кніжкі, слухае добрую музыку і цікавіцца мовай. Калі вы з гэтай харугвы, то лавіце хвалю радыёстанцыі “Прудок”.

Каця зрабіла мне падарунак на дзень народзінаў – паэмы Янкі Купалы ў выданні 1949 года. Кніга мае подпісы. Першы 1953 года: “Желаю, как реалист, прожить и встретить 1990 год, где жизнь человека будет, можно сказать с полной уверенностью, полнее, краше, счастливее и человечнее. В дар белорусу от белоруса”. У 2016 годзе побач з’явіўся яшчэ адзін подпіс – мне: “(…) Цікава, як там будзе ў 2053 годзе? Беларусу ад беларускі”.
Як там будзе ў 2053? Ці будуць людзі больш шчаслівыя і чалавечныя, я не маю ўпэўненасці. І Каця, відаць, не мае, інакш напісала б.
Але ведаю, што ў 2053 годзе дакладна будзе Янка Купала.

А я спадзяюся, будзе і Андрусь Горват.

На жаль, зусім не маё.
Па-першае, не мая тэматыка. Я шчасліва жыву ўсё сваё жыццё ў Менску і цалкам не разумею сельскіх радасцей. Я не разумею і героя, яго лад жыцця і думак, нават калі адкінуць галоўную тэму кнігі (пераезд з горада ў разбураную дзедавую хату). Хаця, насамрэч, калі напісана цікава, то можна чытаць з задавальненнем пра што заўгодна - хоць пра вёску, хоць пра паводзіны сланоў, хоць пра асаблівасці бізнеса ў Малайзіі. Але...
Па-другое, мне не падабаецца чытаць посты з фэйсбуку ў выглядзе кнігі. Для гэтага ёсць сам фэйсбук, там усе гэтыя маленькія замалёўкі выглядаюць цалкам арганічна і шчыра - прыйшла думка ў галаву, зафіксаваў, спадарства адлайкала і адкаментавала (ці не). Ад літаратуры я чакаю нашмат большага, чым стос аб'яднаных адной тэмай нататак. Так, у "Радзіве..." ёсць шчырасць, ёсць рэальнае жыццё, ёсць адпаведнасць часу, актуальнасць, але кніга, як на мой густ, не атрымалася. Гэта ўсё тыя ж запісы, скапіраваныя са сваёй старонкі ў сеціве, аніякага "пісьменніцтва" я не заўважыла. Таму ўдвая дзіўна бачыць кнігу ў спісе намінантаў на прэмію імя Ежы Гедройца.