YAY SƏHƏRİ

 
Od tutub qırmızı atəşlə yenə yandı üfüq,
Şəfəqin qırmızı rəngilə işıqlandı üfüq.
Bir qədər çaydan uzaq, od qalamış dağda çoban,
Oyadır öz sürüsün otlaya yaylaqda çoban.
Yumuşaq göy çəmənin üstə düşüb şeh gecədən,
İsti yoxdur, hələ var bir balaca meh gecədən.
Ağ dumanlar ucalır göy üzünə dağlardan.
Çox sərindir havası, keçmə bu yaylaqlardan.
Gün çıxır, göydə bulud qırmızı rəngə boyanır,
Kəndlilər çox yorulub, uykudan indi oyanır.
Pəyədən mal-qaranı bəzi çıxardır qırağa,
Bəzi səhrayə gedir işləməyə, bəzi bağa.
 

TƏRƏQQİ VƏ TƏBİƏTİN QANUNU

 
Yay fəsliydi, bir gün axşam çağında
Gəzişirdim Qız qalası dağında.
Bir-bir baxırdım ol köhnə asara¹⁵.
Viran olmuş sura¹⁶, bürcə, hasara.
Qərib-qərib, mübhəm-mübhəm¹⁷ xəyallar
Gəlirdi fikrimə dürlü suallar.
Deyirdim ki, dünya bir şəxsə bənzər,
Doğar, törər, nümüvv¹⁸ edər, yüksələr.
İnsan kimi hər dövrə bir az yaşar,
Sonra yavaş-yavaş ixtiyarlaşar.
Ölər, qalar bir-iki viranəsi,
O da olar bayquşların lanəsi¹⁹.
Bir müəyyən qanun üzrədir həyat,
Bir doğuş, bir təkamül, bir inhitat²⁰.
Böylə qoyulmuş aləmin binası,
Dəyişməkdir tərəqqinin əsası.
Dəyişmək olmasa, tərəqqi olmaz,
Təbiətin bu qanunu pozulmaz.
Dəyişməklə mümkün olur təkamül,
İnsan doğar, törər, edər tənasül.
Təbiətdən gərək alınsın ibrət,
Təcəddüdlə²¹ olur bəqai²²-millət.
Dünyanın əvvəlindən ta bu halə,
Aləmdə olmuş min-min istihalə²³.
Hanı əski Roma, əski yunanlar?
Hanı əski tərəqqilər, imranlar²⁴?
Min-min belə saysız binalar yıxmış,
Sonra yeni bir mədəniyyət çıxmış.
Hanı əski asurilər, kəsrilər?
Hanı əski kəldanilər, misrilər?
Cümləsini məhv eyləmiş zəmanə,
Hər birindən qoymuş cüzi nişanə.
Bu ondandır: vaxta görə təkamül –
Etmədilər, göstərdilər təkahül²⁵.
Bu ondandır: zəmanəyə müvafiq –
Dəyişməyib, çıxardılar əvaiq²⁶.
Boş etiqadlara məğrur oldular,
Puç olmağa axır məcbur oldular.
Hansı şeydir dəyişməyən dünyada,
Göyərtidə, heyvanatda, havada?
Neçün dəyişməsin fikri insanın,
Təqazası²⁷ deyilmi bu dünyanın?
Tarix bizə göstərmirmi bu halı?
Cahil qövmün mühəqqəqdir²⁸ zəvalı²⁹!
 

OĞLUM ÜÇÜN

 
Mələyim, yavrucuğum, şükr edirəm Allaha,
Rəhm edib sən kimi nemət mənə ehsan³⁰ etdi.
Qılaram səcdə müdam³¹ icz ilə ol dərgaha –
Ki, həyatınla bu gün könlümü xəndan³² etdi.
Mən səninlə sevərəm ömrü, həyatı, canı,
Mən səninlə görürəm indi geniş dünyanı.
Səni çoxdan arayıb həsrət ilə bəklərdim³³,
Sənsiz afaq³⁴ qaranlıq görünürdü gözümə.
Səndən ötrü çox uzun illər idi inlərdim,
Qəmlərim yox oluyor, sən gülər ikən üzümə.
Mən səninlə sevərəm ömrü, həyatı, canı,
Mən səninlə görürəm indi geniş dünyanı.
 

EY ŞAİRİ-DÜHAPƏRVƏR

 
Sabir, ey şairi-dühapərvər,
Eylədin ərşi-kibriyayə³⁵ səfər.
Can kimi sevdiyin yazıq millət
Hələ səndən umardı çox xidmət.
Təngnayi³⁶-cahanı tərk etdin,
Əndəlibim³⁷, nə tez susub getdin?!
Müqtədir³⁸, binəzir³⁹ şair idin,
Yoxsa səbrin tükəndimi, Sabir!
Bizə könlün gücəndimi, Sabir!
Dəmbədəm qəm çəkər ikən ruhin,
Dözmədi yoxsa qəlbi-məcruhin⁴⁰?
Millətin dərdi ilə qəmləndin,
Bulmadınmı dəva, vərəmləndin?
Keçdi ömrün əzabü zəhmət ilə,
Min mərarətlə⁴¹, min məşəqqət ilə.
Əbəda görmədin cahanda rifah,
Uf… sənə rəhmət eyləsin Allah!
Firqətindən yanar cahanilər,
Səni alqışlar asimanilər.
Səndən əqdəm bu yerdə bəzmi-süxən⁴² –
Gülxən idi, nəinki bir gülşən,
Ona sən verdin abü rəngü həyat.
Rəşki-xüld⁴³ oldu aləmi-əbyat⁴⁴,
Yeni bir şivə ixtiyar etdin,
Ədəbiyyatı növbahar etdin.
Yağdırıb zülmə, cəhlə bariqələr⁴⁵,
Göstərirdin bəyandə xariqələr.
Gözümüzdən üzün nihan⁴⁶ oldu,
Gülşəni-şövqimiz xəzan oldu.
Ağladıb, güldürürdün insanı,
Ağladır mövtin⁴⁷ əhli-vicdanı.
Sabirim! Get, müqimi⁴⁸-rizvan ol!
Vəli⁴⁹ ordan bizə nigəhban⁵⁰ ol!
Etmə nisyan⁵¹ sevimli millətini,
Eylə ikmal⁵² o yerdə xidmətini.
Dərgəhi-həqqə iltica⁵³ eylə!
Bizə imdad üçün rica eylə!
Şafi⁵⁴ olsun sənə rəsuli-ənam,
Sən dua eylə, yatmasın islam.
 

SABİR

 
Sabir, ey alami⁵⁵-xəlqə tərcüman!
Ey hər anda kasə-kasə zəhr udan!
Ey qoca bir qövmə ağlarkən gülən,
Naləsilə xalqı dağlarkən gülən.
 
 
Gülməyində qanlı-qanlı giryələr⁵⁶
Hər müsəlman könlünü məhzun⁵⁷ edər.
Qəm sənə ol qədr təsir eyləmiş,
Giryəni hüznün gilovgir eyləmiş.
 
 
Bir acı gülmək olub ondan əyan,
Kəsrəti⁵⁸-alamını eylər bəyan.
Şeirdə tərhi-növ icad eylədin,
Qoqolu, Hüqoları yad eylədin.
 
 
İqtidari-şairanən faşdır,
Sən günəşsən, hasidin⁵⁹ xəffaşdır⁶⁰.
Etmərəm qaib⁶¹ səvadi-naməni,
Ruhbəxş asari-növki-xaməni⁶².
 
 
Xatirim şeirinlə şirinkamdır,
Layiqi-təqdiri-xassü amdır⁶³.
Tərzü üslubi-bəyanım sadədir,
Cəzbi-qəlb etməkliyə amadədir⁶⁴.
 
 
Xasdır bu şiveyi-rövşən sənə,
Mərhəbalar, Sabirim, əhsən sənə!
Ey mücəssəm duyğu, ey ülvi bəşər,
Ey çamurluq içrə düşmüş saf zər.
 
 
Tənü lən⁶⁵ eylərsə hər nadan sənə,
Ya müsaid olmasa dövran sənə.
Qəm yemə, təxfif⁶⁶ ver alamına,
Az çəkər, heykəl yaparlar namına.
 

SABİR

 
Sabir! Ey sən sevimli şairimiz,
Müqtədir, duzlu sözlü Sabirimiz!
Necə qan olmasın sınıq könlüm?
Səni çox tez ayırdı bizdən ölüm!
Yox, yox, əsla sən ölmədin, dirisən,
Ən böyük qəhrəmanların birisən.
Qələminlə, dilinlə, halın ilə,
Köhnələnməz şirin məqalın ilə,
Süngülər açmayan yolu açdın,
Qələmindən cəvahirat saçdın.
Zülmü, cəhli, təəssübü yıxdın,
Ucalıb ərşi-davərə⁶⁷ çıxdın.
Çəkdin islam yolunda çox zəhmət,
Sən özünçün yaşamadın heç vəqt.
Ağladın millət üçün illərlə,
Acı gülməklə, dadlı dillərlə.
Göstərib çareyi-nicatımızı⁶⁸,
Nəzm qıldın nəvaqisatımızı⁶⁹.
Sevə-sevə bizə oxutdurdun,
Xeyli bidətləri⁷⁰ unutdurdun.
Heyif kim, vermədi sənə qiymət,
Qəlbdən aşiq olduğun millət.
Artdı gündən-günə qəmü-kədərin,
Şişdi, axır vərəmlədi cigərin.
Kədərin toplanıb qübar oldu.
Nazənin cisminə məzar oldu.
Uyu rahət hüzuri-vicdanla,
Mən də ayati-paki-Quranla
Sənə təzim edib səlam edərəm,
Daima ərzi-ehtiram edərəm!
 

VƏTƏN

 
Könlümün sevgili məhbubu⁷¹ mənim,
Vətənimdir, vətənimdir, vətənim.
Məni xəlq eyləmiş əvvəlcə xuda,
Sonra vermiş vətənim nəşvü-nüma⁷².
Vətənim verdi mənə nanü⁷³ nəmək⁷⁴,
Vətəni, məncə unutmaq nə demək?!
Anadır hər kişiyə öz vətəni,
Bəsləyib sinəsi üstündə onu.
Südüdür kim, dolanıb qanım olub,
O mənim sevgili cananım olub,
Saxlaram gözlərim üstə onu mən.
Ölərəm, əldən əgər getsə vətən.
Vətənin neməti nisyan olmaz,
Naxələflər ona qurban olmaz.
Vətən – əcdadımızın mədfənidir⁷⁵.
Vətən – övladımızın məskənidir.
Vətənin sevməyən insan olmaz.
Olsa, ol şəxsdə vicdan olmaz.
 

EY VƏTƏN!

 
Ey vətən, getmə ki, əldən gedəriz!
Biləriz fərz sənin xidmətini!
Nəqdi-can eşqinə isar⁷⁶ edəriz,
İstəriz vəzi-fəlah⁷⁷ heyətini!
 

VƏTƏN

 
Qafqaz qitəsidir mənim vətənim,
Simürğün sayəsində məskənim.
O məmləkətdə mən vücudə gəldim,
Xalqıma qarşı sücudə⁷⁸ gəldim.
O yerdə kim, qara quşu, tərlanı –
Adlanmışdır Qaf dağının sultanı.
O yerdə kim, vardır qalın ormanlar,
Dağlarında gəzir vəhşi ceyranlar.
O yerdə kim, göyün üzü şəffafdır,
Çeşmələri qayət sərindir, safdır.
Səfalıdır lətif abü havası,
Ürək açar lacivərdi səması.
Buludlara dəyir uca dağları,
Cənnət guşəsidir gözəl bağları.
Çöllərində bitər əlvan çiçəklər,
Fərəhlənir bütün tutqun ürəklər.
Övladları qeyrətlidir, damarlı,
Şücaətli, hünərli, etibarlı.
Meyvəlidir ormanında ağaclar.
Şaqqıldayır qırqovullar, turaclar.
Cəh-cəh vurar çəməndə bülbülləri,
Meh əsdikcə ətir saçar gülləri.
O yerdə kim, həmişə sərvü şümşad.
Səbzü⁷⁹ xürrəm yaşar xəzandan azad.
Hər küncündə bir cür xəzinə yatmış,
Torpağını xaliq qızıl yaratmış,
Camedir hər cürə lətafətləri,
Tamam etmiş həqq⁸⁰ onda nemətləri.
Gözəl torpaq, gözəl ölkə, gözəl yer!
Dünya üzrə bimislü bibədəl yer!
Bu cür gözəl məmləkəti kim sevməz?
Bunca firavan neməti kim sevməz?
Mən vətəni canım kimi sevərəm,
Ruhum, ətim, qanım kimi sevərəm.
 

MƏKTƏB UŞAĞI

 
İştə bir ayineyi-süni⁸¹ xuda,
İştə, bir dahiyeyi-əqlü zəka.
İşdə bir tifləki-məsumsifat,
İştə, bir kudəki⁸²-şirinhərəkat.
Olmuş elmü ədəbə çox mail,
Bir zaman dərsdən olmaz qafil.
Hər sabah uykudan olcaq bidar.
Dərsi-duşinəsin eylər təkrar.
Geyinib məktəbinin formasını,
Zivəri-duş eləyir çantasını.
İstəyir yaxşı bilə elmi-hesab,
Cəhd edir öyrənə tarixi-kitab.
Gecə-gündüz çalışır mərdanə,
İstəyir sibqət⁸³ edə əqranə⁸⁴.
Bütün əfalı⁸⁵ təalipərvər⁸⁶.
Bütün amalı məaliküstər,
Könlünün arizuyi-yektası
Vətənü millətinin əhyası.
Fikrü zikri bütün əhraranə⁸⁷,
Lövheyi-sinəsi məsumanə.
 

 
Zehni ayineyi-rövşən kimi saf,
Çeşmeyi-abi-bəqa tək şəffaf.
A çocuq! Ey şərəfəfzayi-vətən,
Ey güli-gülşəni-rənayi-vətən!
Sən əzizi-vətənü millətsən,
Səməri⁸⁸-nəxleyi-ülviyyətsən.
Oxu, ey bülbüli-şeydayi-vətən!
Ta sənə fəxr edə əbnayi⁸⁹-vətən.
Nəğəmatında var asari-nicat,
Oxu, ey bülbüli-şirinnəğəmat.
 

ANA VƏ OĞUL

 
Hər sabah gün ki saçar aləmə nur,
Danədən ötrü uçar cümlə tüyur⁹⁰,
Quşlar ol dadlı civiltilə oxur.
Aç gözün uyğudan, ey tifli-qəyur⁹¹.
Yatma bu payədə rahət, a çocuq!
Etmə tənbəlliyi adət, a çocuq!
 
 
Gün çıxıb dağü daşa nur səpər,
Hamı dünyada çalışmağı sevər,
Hərə bir səmtə gedər əhli-hünər.
Ana övladına şəfqətlə deyər:
– Yatma bu payədə rahət, a çocuq!
Etmə tənbəlliyi adət, a çocuq!
 
 
Yanaşar bəstəri⁹²-ətfala ana,
Uyqudan yavrusu istər oyana,
Əyilər ta üzü-üzə dayana,
Çox yavaşca söyləyər onda ona:
– Yatma bu payədə rahət, a çocuq!
Etmə tənbəlliyi adət, a çocuq!
 
 
O gözəl, sevməli, ol nurlu bəbək,
Uyqusundan oyanar əsnəyərək,
Didə məxmur⁹³, özü misli-mələk,
Madəri⁹⁴ onda edər böylə dilək:
– Yatma bu payədə rahət, a çocuq!
Etmə tənbəlliyi adət, a çocuq!
 
 
Ayıl, oğlum, bu qədər eyləmə xab⁹⁵,
Dur götür qoltuğuna indi kitab.
Məktəbin vaxtı keçir, eylə şitab⁹⁶,
Cəhd elə, elm oxu həngami-şəbab⁹⁷,
Yatma bu payədə rahət, a çocuq!
Etmə tənbəlliyi adət, a çocuq!
 

CÜCƏLƏR

 
Cücələrim birər-birər,
Suyu görüb yavuq⁹⁸ gələr,
İçər, gedər eşələnər.
Yeyər, içər cücələrim,
Doyub qaçar cücələrim.
 
 
Cücələrim lümək-lümək⁹⁹,
Qanadları gödək-gödək,
Yem axtarar, tapar yemək,
Yeyər, içər cücələrim,
Doyub qaçar cücələrim.
 
 
Gecə dönəndə gündüzə
Cücələrim gəzə-gəzə,
Səhər hindən qaçar düzə.
Yeyər, içər cücələrim,
Doyub qaçar cücələrim.
 
 
Cücələrim bəzəklidir,
Bəzəklidir, düzəklidir,
Sarı, çil-çil, hər rənglidir.
Yeyər, içər cücələrim,
Doyub qaçar cücələrim.
 

QARI VƏ QULLUQÇULARI

 
Bir qarının bir xoruzu var idi,
Hər gün obaşdandan o banlar idi.
Sübh çox ertə oyanardı qarı,
Durğuzar idi hamı xidmətkarı.
İnciyib axırda o qulluqçular,
O xoruzu öldürübən atdılar,
Ta ki kəsilsin səsi, asudəcə,
Bəlkə, doyunca yatalar hər gecə.
Çünki qarı bildi bu keyfiyyəti,
Özgə sayaq oldu onun niyyəti.
Sonra gecə olmamış ikən yarı,
Onları bir-bir oyadardı qarı.
 

İT VƏ KÖLGƏSİ

 
Bir it ağzında bir sümüklə səhər
Su kənarından eyləyirdi güzər.
Suda öz kölgəsin görüb o zaman,
Sandı bir özgə itdir ol heyvan.
Sümüyü atdı tez o, bir yanə,
Suya vurdu özün hərisanə,
O iti ta ki qorxuya salsın,
Bəlkə, ağzındakı əti alsın.
Tapmadı bir şey, oldu çox qəmgin,
Həm itirdi nahaq yerə xörəyin.
Kölgəyə uyma, hirsü qəflətdən –
Ta əlin çıxmasın həqiqətdən.
 

ATA VƏ OĞUL

 
Ay dədə, dur get, mənə çox şeylər al!
Bir dənə çanta, bir-iki dəftər al!
Mən dayım oğluyla gəlirdim bayaq,
Gördüm, o məktəbdə oxur çox uşaq.
Durdum ora pəncərədən baxmağa,
Dərslərinə azca qulaq asmağa.
Dərsləri yetdikdə, dədə, axirə,
Oxudular elliyi birdən-birə.
Hamısının yaxşı tuturdu səsi,
Hər kim ola görsə, düşər həvəsi.
Çöldə məni gördü müəllimləri,
Tutdu, apardı özü lap içəri.
Xeyli danışdırdı, məni dinlədi,
Sonra nəvazişlə mənə söylədi:
– De, səni göndərsin atan məktəbə,
Elm oxuyub ta yetəsən mətləbə.
 

QARANQUŞ BALALARI

 
A quşcuğazlar, nə yaraşıqlısız,
Can kimi bəslənməyə layiqlisiz.
Nədir o istəkli, o heyran baxış,
Nə dadlı cik-cik, nə gözəl çırpınış!
Birdən ucaldı niyə cik-cikləriz,
Pəh-pəh, açılmış sarı dimdikləriz.
A bəxtəvərlər, ananız gəldimi?
Qondu yuva üstünə, dincəldimi?
Görcək onu səslənməyə başladız,
Civiltilərlə əcəb alqışladız.
Yem gətirib yoxsa sizə verməyə,
Ya ki gəlib bir quru dindirməyə?